‘Oekraïne slachtoffer Nederlandse identiteitscrisis’

Met iets meer dan een week te gaan tot het referendum over het associatieverdrag haalt Oekraïne alles uit de kast om Nederlanders ‘voor’ te laten stemmen. Politici komen naar ons land en proberen koste wat kost de overeenkomst binnen te halen.

Svitlana Zalishchuk (Foto: Still YouTube/Council of the EU)
Svitlana Zalishchuk (Foto: Still YouTube/Council of the EU)

De tijd dringt, want peilingen van I&O Research en het ministerie van Buitenlandse Zaken laten zien dat het nog allerminst zeker is of er vóór de overeenkomst wordt gestemd. Sinds Pasen heeft het Oekraïens parlement daarom in de vorm van Svitlana Zalishchuk een campagnevoerder in Nederland, die tot 6 april blijft. Als lid van de PPB, president Petro Poroshenko’s partij, staat ze voor een duidelijk doel.

“We zijn waarschijnlijk in de meest cruciale en meest dramatische periode beland van onze moderne geschiedenis”, denkt Zalishchuk. “In gesprekken met internationale experts hoorde ik ze vaak aan ons refereren als een heen-en- weer zwiepend land, dat geen keus kon maken tussen het Westen of het Oosten, tussen Rusland of de Europese Unie. Naar mijn idee werd de keuze over wie wij zijn en welke kant we op willen gemaakt vanaf de Oranjerevolutie in 2004. Toen protesteerde men tegen het op grote schaal fraude plegen tijdens de verkiezingen. Het grootste verschil is denk ik echter dat destijds vooral werd gekeken naar nieuwe gezichten in de politiek. Na Euromaidan in 2014 ziet men liever echte hervormingen en is de persoon minder belangrijk.”

Sindsdien hobbelde Oekraïne echter maar wat voort, zonder grote veranderingen. “Helaas zijn na die revolutie veel van de verwachtingen niet waargemaakt. Het bleef bij politieke beloftes. Dat is de reden van de meest recente revolutie. Mensen wilden niet wéér in de spreekwoordelijke achtertuin belanden van Rusland.”

Externe factoren zitten dwars
Het referendum in Nederland over het associatieverdrag zorgt in Kiev voor veel stress. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kijkt argwanend naar de gang van zaken. Een medewerker spreekt van een ‘gespannen sfeer’. Navraag leert dat men het vooral lastig vindt om campagne te voeren, terwijl het in een land ver weg gebeurt. Vooral via internet trachten Oekraïners de Nederlander aan te spreken.

Naast honderden YouTube-videos van inwoners en campagnesites wordt ook via politiek geprobeerd een positieve draai te geven aan de opinie. De beslissing van de EU om Oekraïners zonder visum toe te laten staat even in de wacht, om naar verluidt ‘een negatieve invloed op het referendum te voorkomen’.  Daarnaast reisden verschillende Nederlandse parlementariërs af naar Kiev om de strategie te bespreken. Ook Zalishchuk verwelkomde een delegatie en is bovendien een graag geziene gast bij Nederlandse media. ‘Vandaag had ik al twee televisieploegen op bezoek en een telefonisch interview met jullie pers.”

Europese crisis
Zalishchuk wil nog niet denken aan wat er gebeurt als Nederland het verdrag niet ratificeert. “Aan de ene kant heb je het Westen, het ‘oude’ Europa, dat door een crisis gaat wat betreft de Europese identiteit. Tegelijkertijd vechten mensen in ons land juist voor die Europese vlag. En nu we het associatieverdrag proberen te implementeren stemmen Nederlanders erover, terwijl ze soms niet eens weten wat het precies inhoudt. Men stemt liever tegen meer macht voor bijvoorbeeld de Europese Commissie, dan dit verdrag. Maar nu zijn we gegijzeld door die identiteitscrisis in de EU.”

Eén van de voornaamste redenen die tegenstemmers aanvoeren zijn de interne problemen van het land. Het verkeert al tijden in een politieke crisis, die het meest zichtbaar werd toen premier Arseni Jatsenjoek ondanks een motie van wantrouwen aanbleef dankzij door onder meer invloeden van oligarchen. Daarnaast ontsloeg het parlement dinsdag procureur-generaal Viktor Shokin, nadat hij een maand geleden zijn ontslag aanbood maar daarna nog achter hervormers aanging.

Moeizame hervormingen
“Er zijn een aantal grote obstakels om hervormingen door te voeren, die het land beter maken. Corruptie is de belangrijkste, maar dat is een systematisch iets. Je kan het niet snel uitbannen. Daarnaast zijn de aanwezige instituties zwak, omdat het in principe dezelfde mensen zijn die ook actief waren in het verleden. Je hebt daarvoor een nieuwe lichting nodig, die een moderne skillset met met zich meeneemt. Helaas zijn zulke veranderingen heel lastig zonder middelen. Door de huidige crisis zijn banken ingestort en is onze munteenheid Hryvna weinig waard.”

Concrete voorbeelden zijn er al wel. Politieke partijen kunnen niet meer eindeloos giften ontvangen van eenzelfde externe partij en het declareren is meer gestroomlijnd. Daarnaast tracht de overheid oligarchen uit de energiesector te ‘persen’, aldus Zalishschuk. Omdat steeds meer gas wordt geïmporteerd uit Europa en men niet meer kan profiteren van door Rusland gegeven korting stegen de kosten vorig jaar flink, maar volgens haar is dat de prijs die moet worden betaald voor onafhankelijkheid.

Oekraïense politici wijzen vaak naar de Russische president Vladimir Poetin als (mede)schuldige voor problemen in het land en Zalishchuk is er één van. “We zijn slachtoffer van plannen van hem en het Kremlin om een Euraziatische ruimte te creëren, waarin ons land vanwege de omvang essentieel is. Zonder zal het niet lukken. En kijk eens naar de voormalige president Viktor Janoekovitsj, die naar Rusland vluchtte en er nu woont. Ondanks het feit dat er een onderzoek naar hem loopt en hij vervolgd zou moeten worden, moeten de Russen welwillend genoeg zijn om hem terug te sturen. En dat gebeurt niet. Daarnaast kan je ook je ogen niet sluiten voor de annexatie van de Krim en de oorlog in het oosten van het land.”

Wat de uitkomst van het referendum ook mag zijn, voor Oekraïne is de weg naar het Westen heilig. Sommigen zeggen dat het verdrag gewoon doorgaat als het referendum negatief uitvalt. De oorlog in het oosten en radicale uitbanning van alles wat Russisch is, heeft bovendien gezorgd dat veel neuzen dezelfde kant op staan. “Voor ons is er in ieder geval geen weg meer terug.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *